Zitting van 8 juni 2026

Besloten zitting

9. Project GG -  uitwerking verslavingspreventie 2026.  Goedgekeurd.

Feiten en motivering

Onze levensverwachting stijgt jaar na jaar en ons zorgsysteem behoort tot de beste ter wereld, toch blijven heel wat ziektes het gevolg van een ongezonde leefstijl en/of omgeving, bovenop de toegenomen zorgvraag (door de vergrijzing en de gezondheidskloof). Hierdoor moeten we meer dan ooit  inzetten op preventie. Als lokaal bestuur spelen we en betekenisvolle rol door ons (verder) te profileren als "Gezonde Gemeente".

Het project "Gezonde Gemeente" ondersteunt Lokale Besturen om stapsgewijs te evolueren naar een samenhangend preventief gezondheidsbeleid over verschillende diensten heen. Dit beleid biedt iedereen, en de meest kwetsbaren in het bijzonder, kansen en stimuleert hen om gezond te leven in een gezonde omgeving. Het lokaal bestuur keurde de ondertekening van het charter van Gezonde Gemeente goed op 20 oktober 2025.

Vanuit dit startpunt kozen de gemeenten Essen, Kalmthout, Kapellen en Wuustwezel (binnen de werking Warme Noorderkempen - mentaal welbevinden en verslavingspreventie) alvast ervoor om de focus te leggen op verslavingspreventie.

In mei 2025 werd een omgevingsanalyse uitgevoerd binnen de ELZ Noorderkempen, ondersteund door de intergemeentelijke preventiewerker (IGP), VAD, CGG Vagga en Gezondheidsmakers. De analyse bundelt signalen en toont dat alle gemeenten gelijkaardige uitdagingen kennen, zoals:

●                 Genormaliseerd alcoholgebruik bij jongeren en volwassenen

●                 Signalen rond cannabisgebruik en lokale dealdynamieken

●                 Langdurig gebruik van psychoactieve medicatie

●                 Gokken en gamen als opkomende risicofactoren

Deze thema’s hangen nauw samen met mentaal welbevinden en vragen een geïntegreerde aanpak. De analyse dient als nulmeting.  Op basis van de resultaten van de omgevingsanalyse werden binnen de IG(intergemeentelijke)- leesgroep en stuurgroep gezamenlijke acties uitgewerkt.

Korte termijn acties die opgestart zullen worden binnen de vier gemeenten:

Acties die op lange termijn gerealiseerd zullen worden binnen de vier gemeenten:

CLUSTER 1 – School- en Jongerenbeleid

●                 Structurele leerlingenbevraging organiseren

●                 Sensibilisering in jeugdverenigingen en sportclubs

●                 Samenwerking scholen – CLB – jeugdwerk versterken

●                 Versterken van het schoolbeleid rond alcohol en middelengebruik

CLUSTER 2 – Eerstelijns & Zorgnetwerken

●                 Inzetten op ervaringsdeskundigen

●                 Versterken samenwerking CGG – OCMW – huisartsen

●                 Oprichten regionaal aanspreekpunt of inloophuis

●                 Vorming voor welzijnsactoren die werken met kwetsbare groepen

CLUSTER 3 – Omgevingsgerichte Preventie & Normverandering

●                 Weerbaarheidstrainingen en gezonde keuzes promoten

●                 Het Helpt en andere materialen inzetten voor kwetsbare doelgroepen

●                 Campagne rond (risico’s) gokken

●                 Extra inzetten op participatie aan sport/cultuur als beschermende factor

CLUSTER 4 – Handhaving & Relationele Aanpak

●                 Alcoholmonitor systematisch uitvoeren

●                 Vorming politie rond verslaving en stigma

●                 Relationele aanpak tussen straathoekwerk en politie

●                 Inzetten op propere buurten

●                 Versterken samenwerking tussen partners en hulpverleners

Voor deze acties stelt de intergemeentelijke preventiewerker i.s.m. de stuurgroep en andere partners een tijdslijn op voor de hele legislatuur, waarbij mentaal welbevinden blijvend wordt meegenomen binnen de Warme Noorderkempen.

In navolging hiervan wordt een eerste gezamenlijke actie 'pers- en stakeholdersmoment' ingericht op  26 mei 2026.

●                 Locatie: dienstencentrum Kalmthout

●                 Onthaal 9u – Programma 9u30–11u30

●                 Aanwezig: burgemeester An Stokmans, die tevens  het slotwoord voor haar rekening zal nemen alsook de schepen bevoegd voor dit thema Evelyne Haud'huyze

●                 Doelgroep: Stakeholders die de bevraging hebben ingevuld, gemeentes, andere geïnteresseerden, pers en partners die mee betrokken kunnen zijn bij het realiseren van acties.

Tijdens dit moment zullen de resultaten van de omgevingsanalyse bekend gemaakt worden, wordt de gezamenlijke campagne “Is het altijd alcoholtijd?” gelanceerd, wordt het netwerk versterkt en wordt het startschot  gegeven van de intergemeentelijke preventieaanpak. De intergemeentelijke preventiewerker neemt de coördinatie op zich, met ondersteuning van CGG Vagga en Gezondheidsmakers.

Meerwaarde van de intergemeentelijke samenwerking in dit project?

Door middelen, expertise en acties te bundelen vergroten we het bereik én de effectiviteit.

De intergemeentelijke preventiewerker (IGP):

●                 Stemt acties af tussen de betrokken gemeenten

●                 Vertaalt i.s.m. andere partners data en omgevingsanalyses naar concrete acties

●                 Ondersteunt Essen, Kalmthout, Kapellen en Wuustwezel bij de uitvoering van preventie, acties en campagnes

●                 Verbindt scholen, hulpverlening, jeugdwerk en welzijnsorganisaties over de grenzen heen, waardoor de impact veel groter is, sterke preventieboodschappen worden gelijktijdig uitgerold en ondersteund in de vier gemeentes

●                 Zorgt voor afstemming en kennisdeling tussen gemeenten

Maximale benutting van Vlaamse cofinanciering: de gemeentelijke bijdrage blijft beperkt, terwijl het totaal beschikbare budget stijgt mede door de structurele cofinanciering van Vlaanderen.

Aanvulling lokale stuurgroep verslavingspreventie

Op basis van de lokale omgevingsanalyse wordt duidelijk dat Kapellen geconfronteerd wordt met een toenemende normalisering van middelengebruik, in het bijzonder alcohol, gevolgd door vapen, cannabis, gokken en psychoactieve medicatie. Vooral jongeren blijken kwetsbaar door sociale druk en een lage instapleeftijd. Tegelijk ervaren diensten een versnipperde aanpak en beperkte structurele samenwerking.

Kernbevindingen:

●                 Alcoholgebruik is breed genormaliseerd en aanwezig in sportclubs, jeugdbewegingen, gezinnen en evenementen.

●                 Vapen, cannabis, gokken en medicatiegebruik nemen toe en vragen meer structurele aandacht.

●                 De huidige aanpak bestaat vooral uit losse acties; er is nood aan duidelijke regie, interne verankering en samenwerking tussen onderwijs, jeugd, sport, zorg en gemeentelijke diensten.

●                 Er zijn belangrijke kansen voor een duurzame, gefaseerde en intergemeentelijk afgestemde aanpak, met heldere afspraken, normversterking, ouderondersteuning en toegankelijke communicatie.

Intergemeentelijke preventiewerking (IGP) versus lokale werking

De intergemeentelijke preventiewerking (IGP) zal de overkoepelende acties uitwerken en aansturen zoals eerder beschreven.

Op lokaal niveau bepaalt elke gemeente zelf welke acties haalbaar zijn en hoe deze het best worden ingevuld. Gelet op  het ontbreken van een gezondheidsmedewerker binnen het lokaal bestuur, kan dit slechts gedeeltelijk opgenomen worden door de projectmedewerker burger en welzijn. Waardoor de uitwerking van de lokale acties zeer beperkt kunnen opgenomen worden. Indien het lokaal bestuur hiervoor een noodzaak ziet dient organisatiebreed een draagvlak hiervoor gecreëerd te worden en dienen er eventueel bijkomende middelen voorzien te worden.

In de huidige invulling is het echter wel mogelijk bijkomende ondersteuning te ontvangen via Gezondheidsmakers, onder meer via een Plus-formule. Deze aanvullende ondersteuning is betalend, maar hiervoor werd binnen het kader van Gezonde Gemeente reeds budget voorzien in het meerjarenplan (voor 2026 budgetteerde Kapellen in lijn met de jaarlijkse bijdrage uit het verleden): 2.064,72 euro / 27 credits.

Hierdoor kan Gezondheidsmakers, indien gewenst, een trekkende of coördinerende rol opnemen zodat de gemeente maximaal wordt ontzorgd. Voor deze samenwerking kan vooraf een samenwerkingsovereenkomst worden opgesteld, waarin afspraken, rollen en verwachtingen duidelijk worden vastgelegd. Gezondheidsmakers doet een voorstel en houdt hierbij rekening met het beschikbare budget ‘Gezonde Gemeente’. Dit eerste voorstel werd toegevoegd in bijlage, dit dient verder besproken en geconcretiseerd te worden.

Concreet betekent dit dat binnen het lokaal bestuur geen actieve taken zal opnemen, buiten de ondersteuning van de intergemeentelijke preventiewerker en binnen de intergemeentelijke stuurgroep.

Het vast bureau wordt gevraagd om:

●                                                                                                                                                                                                                                                                                        De rol van de intergemeentelijke preventiewerking in deze te erkennen;  intergemeentelijke preventiewerker levert hiervoor, om de 2 maand, een korte stand van zaken aan met gerealiseerde acties

●                                                                                                                                                                                                                                                                                        Kennis te nemen van de geplande korte - en lange termijn acties vanuit de intergemeentelijke samenwerking en het gezamenlijke pers- en stakeholdersmoment.

●                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gaat akkoord met de (gedeeltelijke) inzet van de middelen (credits) om dit project bijkomend te ondersteunen

●                                                                                                                                                                                                                                                                                        Kennis te nemen dat de uitwerking van het project wordt beperkt tot de inzet vanuit Gezondheidmakers tot de uitvoering van de taken  i.f.v. de korte en lange termijn acties

●                                                                                                                                                                                                                                                                                        Akkoord te gaan met de uitwerking van het project 'gezonde gemeente' door integraal in te zetten op de intergemeentelijke samenwerking en de daaraan gekoppelde acties

Juridisch kader

●                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de beleids- en beheerscyclus van de gemeenten, de provincies, en de openbare centra voor maatschappelijk welzijn van 30 maart 2018 en latere wijzigingen.

●                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Het decreet lokaal bestuur van 22 december 2017 en latere wijzigingen.

●                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Het decreet Lokaal sociaal beleid van 9 februari 2018 en latere wijzigingen.

●                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Het preventiedecreet van 31 mei 2023.

Financiële gevolgen

Voor de intergemeentelijke preventiewerking werd reeds een jaarlijkse geïndexeerde bijdrage vereist. Dit werd reeds opgenomen in de MJP001504 'IGS preventiewerker gezondheid (ELZ Noorderkempen) i.s.m. Logo Antwerpen' voor een budget van 6.375,00 euro.

In maart 2026 gaf Gezondheidsmakers aan dat de gemeentelijke bijdrage voor 2026 werd vastgelegd op  6.955,00 euro. Als motivatie hiervoor werd onderstaande toelichting ontvangen:

Lokale cijfers Kapellen:

●                 Inwonersaantal volgens BIZA (11/25): 28.580 inwoners

●                 VT statuten volgens IMA Atlas (2024): 2896 VT

 Op basis van deze cijfers wordt de berekening omschreven in het BVR* uitgevoerd (BVR https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1017703.html artikel 17/1) en dat geeft het volgende:

●                 Gewogen inwonersaantal: 31.476

●                 De indexaanpassing (december 2018-december 2025) bedraagt 26,0396%.

●                 IGP bijdrage = (€3000*1.260396) + ((0.08*31.476)* 1.260396) = 6954,97

Dit bijkomend bedrag dient nog te worden voorzien op de budgetpost. Hiervoor is een kredietverschuiving vereist. Het bedrag 579,97 euro moet verschoven van MJP001271 'SCP kinderarmoede maatschappelijke integratie' naar MJP001504 'IGS preventiewerker gezondheid (ELZ Noorderkempen) i.s.m. Logo Antwerpen'.

Er werd een visum verleend.

Akkoord mits goedkeuring van de verschuiving.

Besluit

Artikel 1

Het vast bureau gaat akkoord met de invulling (uitsluitend via de intergemeentelijke samenwerking en de preventiewerker vanuit gezondheidsmakers) en inzet van middelen aan het project "Gezonde Gemeente" voor de periode 2025 - 2030, alsook de budgettaire implicaties.

Artikel 2

Het vast bureau gaat akkoord met het (gedeeltelijk) gebruik van de middelen (credits) ter bijkomende ondersteuning in dit project voor de uitwerking van lokale acties.

Artikel 3

Het vast bureau gaat akkoord met de kredietverschuiving van 579,97 euro van MJP001271 'SCP kinderarmoede maatschappelijke integratie' naar MJP001504 'IGS preventiewerker gezondheid (ELZ Noorderkempen) i.s.m. Logo Antwerpen'.